|
dr Bożena Kołaczek
Zróżnicowanie dostępu młodzieży do edukacji - uwarunkowania oraz instrumenty wyrównywania szans
Celem
diagnostycznym opracowania jest rozpoznanie czy i w jakiej mierze zmiany w
strukturze społecznej, w systemie edukacji (własność, odpłatność, ustrój)
wpłynęły na dostępność młodego pokolenia do edukacji; jak przedstawia się
realizacja zasady równości w dostępie do nauki w okresie przeobrażeń
społeczno-gospodarczych. W świetle licznych badań nad strukturą społeczną w
Polsce, zróżnicowanie społeczne przebiega według kryterium wykształcenia,
stopnia zamożności, miejsca zamieszkania (miasto: duże-małe, wieś), typu rodziny
(rodziny pełne i niepełne z dziećmi), dzietności rodziny (rodziny małodzietne i
wielodzietne) i statusu społeczno-ekonomicznego gospodarstwa domowego
(pracownicy, pracodawcy, pracujący na własny rachunek, rolnicy, utrzymujący się
z nie zarobkowych źródeł, emeryci i renciści). Te
czynniki stratyfikacji społecznej przy znacznej polaryzacji zamożności
społeczeństwa, mogą wpływać na realizację zasady równości szans w edukacji.
Celem
aplikacyjnym jest sformułowanie wniosków dla polityki społecznej w zakresie
wyrównywania szans młodzieży w dostępie do edukacji, wyrównywania szans przede
wszystkim w sferze socjalnej.
Postawiono następujące hipotezy badawcze:
1) coraz większe zróżnicowanie sytuacji społeczno-ekonomicznej rodzin wpływa
na nierówność szans edukacyjnych młodego pokolenia,
2) uwarunkowania rodzinne są ważnym czynnikiem kształtowania aspiracji
edukacyjnych młodzieży i ich szans zdobycia wykształcenia średniego i wyższego,
3) poziom wykształcenia rodziców w istotny sposób wpływa na aspiracje
edukacyjne młodzieży,
4) status materialny rodziny określa jej oczekiwania wobec przyszłości
edukacyjnej swoich dzieci,
5) przynależność do określonej grupy społeczno-ekonomicznej (pracowniczej,
pracodawców, rolników, pracujących na własny rachunek, utrzymujących się z nie
zarobkowych źródeł, w tym bezrobotnych, emerytów i rencistów) w istotny sposób
wpływa na poziom aspiracji edukacyjnych i rzeczywisty dostęp do szkolnictwa
średniego, a zwłaszcza wyższego,
6) miejsce zamieszkania w połączeniu z innymi uwarunkowaniami rodzinnymi,
zwłaszcza sytuacją materialną, utrudnia
dostęp do szkolnictwa średniego, a szczególnie wyższego,
7) niedostateczny zakres pomocy socjalnej dla uczącej się młodzieży stanowi barierę
w dostępie do edukacji
dzieci i młodzieży ze środowisk ekonomicznie słabszych.
W celu weryfikacji hipotez wykorzystano różne metody badawcze, a mianowicie
studia literaturową reinterpretację wyników dotychczasowych badań różnych
ośrodków naukowo-badawczych, analizę danych statystycznych GUS w skali Polski i
jej regionów, analizę dostępności do kształcenia w krajach Unii Europejskiej i w
Europie Środkowo-Wschodniej, analizę
prawnych instrumentów wyrównywania szans w dostępie do edukacji w Polsce,
analizę instrumentów wyrównywania szans w dostępie do edukacji w krajach Unii
Europejskiej.
Wyniki
analiz przedstawiono w niniejszym opracowaniu, składającym się z dziesięciu
rozdziałów oraz z podsumowania analizowanych zagadnień i wniosków stanowiących
próbę uogólnienia stwierdzonych tendencji i zależności w zakresie dostępności do
nauki.
|
