Nr 9 (510) 2016

Spis treści 9/2016

 Table of Contents

Ksz­tałce­nie zawodowe przez pracę i w miejscu pracy

OD REDAKTORA TEMATYCZNEGO NUMERUUrszula Jeruszka
PORADNICTWO ZAWODOWE W KONTEKŚCIE POTRZEB UCZNIÓW SZKOLNICTWA ZAWODOWEGOMag­dalena Piorunek
ROZWÓJ DUALNEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA W POLSKIEJ PRZESTRZENI SZKOLNICTWA ZAWODOWEGO I RYNKU PRACYKrzysztof Symela
GŁÓWNE BARIERY WDROŻENIA DUALNEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W POLSCE Mieczysław Kabaj
KSZTAŁCENIE ZAWODOWE W PRZEDSIĘBIORSTWACH – REALIA CZY ILUZJE? – Urszula Jeruszka
STUDIA WYŻSZE DROGĄ DO ZATRUDNIENIARyszard Ger­lach
KOMPETENCJE SPOŁECZNE PRACOWNIKÓWKONTEKST EDUKACYJNYSte­fan M. Kwiatkowski
KSZTAŁCENIE ZAWODOWEWYZWANIA I TRENDY ROZWOJOWE NA ŚWIECIE – Andrzej Stęp­nikowski

DIARIUSZ POLITYKI SPOŁECZNEJ

Urszula Jeruszka (prof., Insty­tut Pracy i Spraw Soc­jal­nych)
OD REDAKTORA  TEMATYCZNEGO NUMERU (s. 1–2)
Trudno przecenić znacze­nie ksz­tałce­nia zawodowego dla roz­woju kap­i­tału ludzkiego. Kap­i­tał ludzki danej orga­ni­za­cji stanowi o jej wartości, a konieczność roz­woju potenc­jału pracy nie wymaga dodatkowej argu­men­tacji. Edukacja zawodowa wysunęła się na czoło pri­o­ry­tetów społecznych i gospo­dar­czych w kra­jach wysoko rozwinię­tych, o najwyższej konkuren­cyjności gospo­dar­czej. Tym sil­niejszy jest imper­atyw wzrostu roli edukacji zawodowej w Polsce, która jeszcze musi dokony­wać głębo­kich przek­sz­tałceń struk­tu­ral­nych i mod­e­lowych ksz­tałce­nia zawodowego.
Kwestią nie podle­ga­jącą dyskusji jest to, że szkolne ksz­tałce­nie zawodowe jest drogą do pracy zawodowej, a nie jedynie okre­sem zdoby­wa­nia wiedzy. Cho­ciaż w cza­sie nauki szkol­nej rozwi­jana jest przede wszys­tkim wiedza uczniów, ale pra­co­dawcy coraz bardziej oczekują od absol­wen­tów szkół posi­ada­nia umiejęt­ności prak­ty­cznych, określonych cech osobowości oraz zdol­ności przys­tosowa­nia się do zmieni­a­ją­cych się warunków. Rozwój wiedzy jest zatem warunk­iem koniecznym, ale niewystar­cza­ją­cym do posi­ada­nia takiego kap­i­tału ludzkiego i uzyska­nia takich kwal­i­fikacji zawodowych, żeby po skończe­niu szkoły mieć pracę spraw­ia­jącą satys­fakcję, zgodną z włas­nymi zain­tere­sowa­ni­ami, dającą możli­wości roz­woju, zad­owala­jące wyna­grodze­nie itd. Wiedza ta powinna być uzu­peł­ni­a­nia na zasadzie kom­ple­men­tarności z doświad­czeni­ami w prak­tyce gospo­dar­czej.
Łącze­nie nauki i prak­tyki staje się wymo­giem współczes­nych cza­sów. Szy­bki przepływ infor­ma­cji, rozwój tech­niki i tech­nologii, zmi­any w wartoś­ci­ach, w gospo­darce, prawie i poli­tyce powodują, że wzrasta potrzeba więk­szej kon­frontacji nauki z doświad­cze­niem. Pon­adto łącze­nie nauki i prak­tyki może sprzy­jać więk­szemu zain­tere­sowa­niu wzbo­ga­caniem wiedzy, ale też naby­wa­niu kole­jnych doświad­czeń. Gro­madze­nie doświad­czeń pow­iązanych z pracą i miejscem pracy może istot­nie wpły­wać na rozwój kom­pe­tencji, pod­sta­wowego kom­po­nentu kap­i­tału ludzkiego.
Wiązanie teorii z prak­tyką w proce­sach dydak­ty­cznych to prawo pro­cesu poz­naw­czego, a zarazem kon­sty­tu­ty­wna zasada ksz­tałce­nia zawodowego. Wiązanie teorii z prak­tyką nie deprecjonuje ani teorii, ani prak­tyki, które są równie ważnymi czyn­nikami poz­na­nia. Związek teorii i prak­tyki sprzyja wery­fikacji zdobytej wiedzy w prak­tyce oraz wzbo­gaca prak­tykę przez rozsz­erzanie potrzeb­nej wiedzy. Równole­gle z wiedzą i umiejęt­noś­ci­ami zawodowymi są ksz­tał­towane i rozwi­janie cechy osobowości potrzebne na stanowiskach pracy. Związek ten umożli­wia iden­ty­fikację włas­nych zain­tere­sowań oraz zwięk­szanie lub pom­niejszanie iden­ty­fikacji z nauczanym zawo­dem. Sprzyja także pow­stawa­niu i real­iza­cji pomysłów na otwieranie i prowadze­nie włas­nej dzi­ałal­ności gospo­dar­czej.
Prak­ty­czna nauka zawodu u pra­co­dawcy stanowi istotę dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia zawodowego. Sys­tem ten podlega rozlicznym uwarunk­owan­iom – tak zewnętrznym, jak i wewnętrznym, które wpły­wają na jego ksz­tałt. Do pod­sta­wowych uwarunk­owań zewnętrznych zal­iczyć można: zewnętrzny rynek pracy i dostęp­ność kadr o oczeki­wanych kom­pe­tenc­jach, dostęp­ność, jakość i koszty szkoleń zewnętrznych o pro­filu zgod­nym z oczeki­wa­ni­ami orga­ni­za­cji (przed­siębiorstwa), oso­biste przeko­na­nia decy­den­tów, stan prawny, wysokość i struk­turę pub­licznych nakładów finan­sowych na edukację. Z kolei do pod­sta­wowych uwarunk­owań wewnętrznych sys­temu dual­nego należą: wielkość przed­siębiorstwa, dostęp­ność danych koniecznych do planowa­nia ksz­tałce­nia w konkret­nych zawodach, jakość kadr kierown­iczych i spec­jal­istów odpowiedzial­nych za ksz­tałce­nie pra­cown­ików i prak­tykan­tów, elasty­czność zatrud­nienia.
Doświad­czenia gospo­darek, które od wielu lat dzi­ałają w sys­temie wol­no­rynkowym (Niemcy, Szwa­j­caria, Holan­dia, Aus­tria, Czechy, Węgry), wskazują na to, że dualny sys­tem ksz­tałce­nia zawodowego jest rozwiązaniem przynoszą­cym wiele korzyści na grun­cie eko­nom­icznym i społecznym, w tym dla uczniów, bowiem umożli­wia im relaty­wnie łatwe wchodze­nie na rynek pracy.
Obec­nie coraz więk­sze znacze­nie dla wzrostu zatrud­nial­ności przyp­isuje się kom­pe­tencjom społecznym, które poma­gają, a cza­sem wręcz warunk­ują real­iza­cję zadań zawodowych. Stanowią grupę pożą­danych kom­pe­tencji pra­cown­ików i kierown­ików, znacząco wpły­wa­ją­cych na rezul­taty ich pracy. Eksperci rynku pracy pod­kreślają, że pracę otrzy­muje się w 70% dzięki wiedzy fachowej i w 30% dzięki kom­pe­tencjom społecznym, traci się zaś w 70% z braku kom­pe­tencji społecznych i w 30% z braku kwal­i­fikacji mery­to­rycznych. Wysoki poziom kom­pe­tencji społecznych gwaran­tuje sta­bil­ność zatrud­nienia i ciągłość kari­ery zawodowej w więk­szym stop­niu niż tylko same kom­pe­tencje mery­to­ryczne. Niestety, szkoły zawodowe i uczel­nie kry­tykowane są za niewystar­cza­jący poziom ksz­tałce­nia w zakre­sie kom­pe­tencji społecznych.
Pod­czas kon­fer­encji zor­ga­ni­zowanej w Wałbrzyskiej Spec­jal­nej Stre­fie Eko­nom­icznej w dniu 24 czer­wca 2016 r. min­is­ter edukacji nar­o­dowej Anna Zalewska ogłosiła kierunki zmian doty­czą­cych ksz­tałce­nia w szkol­nictwie zawodowym. Stwierdz­iła: Celem zmi­any w edukacji zawodowej jest stop­niowe wprowadza­nia dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia odpowiada­jącego potrze­bom gospo­darki, real­i­zowanego we współpracy z przed­siębiorstwami stanow­ią­cymi otocze­nie szkoły (por. ramka).

 Zmi­any w ksz­tałce­niu zawodowym dla rynku pracy

     […] Anna Zalewska, Min­is­ter Edukacji Nar­o­dowej zapowiedzi­ała m.in.: stop­niowe wprowadzanie dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia, włączanie pra­co­daw­ców w pro­ces ksz­tałce­nia i egza­minowa­nia, powołanie dwustop­niowej szkoły branżowej oraz utworze­nie Kor­pusu Fachow­ców i spec­jal­nego Fun­duszu Roz­woju Edukacji Zawodowej.

     Obecny model ksz­tałce­nia zawodowego w sys­temie edukacji nie speł­nia swo­jej funkcji. Wyma­gania eduka­cyjne w sto­sunku do dużej grupy uczniów tech­nikum są zbyt wysokie. Potwierdzają to dostępne dane: 1 na 10 uczniów tech­nikum nie zamierza przys­tąpić do matury, co 2 uczeń tech­nikum nie zdaje matury, 1 na 4 uczniów tech­nikum nie przys­tępuje do niej w ogóle, a co 3 uczeń tech­nikum nie zdaje egza­minu zawodowego.

     Pri­o­ry­tetem dzi­ałań MEN w obszarze ksz­tałce­nia zawodowego jest akty­wne włączanie pra­co­daw­ców w pro­ces ksz­tałce­nia, egza­minowa­nia i potwierdza­nia naby­tych kwal­i­fikacji zawodowych. Takie dzi­ała­nia możliwe będą dzięki udzi­ałowi pra­co­daw­ców m.in. w tworze­niu nowych zawodów oraz pod­staw pro­gramowych; opra­cowywa­niu pro­gramów naucza­nia dla zawodu (we współpracy ze szkołami zawodowymi), uwzględ­ni­a­ją­cych potrzeby lokalnego i region­al­nego rynku pracy; real­iza­cji pro­cesu ksz­tałce­nia prak­ty­cznego uczniów (we współpracy ze szkołą i cen­trum ksz­tałce­nia prak­ty­cznego); doposaże­niu szkół/centrów ksz­tałce­nia prak­ty­cznego w nowoczesną bazę techno-dydaktyczną; wspar­ciu kadrowym dla szkół; zaan­gażowa­niu pra­cown­ików przed­siębiorstwa w ksz­tałce­nie prak­ty­czne uczniów.

     W obec­nej struk­turze gospo­dar­czej kraju konieczne jest wprowadze­nie mod­elu ksz­tałce­nia, w którym ważną rolę speł­ni­ają dobrze wyposażone cen­tra ksz­tałce­nia prak­ty­cznego (CKP) ściśle współpracu­jące z pra­co­daw­cami lub warsz­taty szkolne. Ważne jest, aby każdy uczeń część ksz­tałce­nia zawodowego real­i­zował u pra­co­dawcy. Założe­niem pro­ponowanych zmian jest to, aby w każdym powiecie funkcjonowało jedno cen­trum ksz­tałce­nia prak­ty­cznego. Jego zadaniem byłaby real­iza­cja ksz­tałce­nia prak­ty­cznego, współpraca z pra­co­daw­cami w real­iza­cji ksz­tałce­nia prak­ty­cznego uczniów w zakre­sie umiejęt­ności niezbęd­nych do wykony­wa­nia zadań zawodowych w rzeczy­wistym środowisku pracy, orga­ni­za­cja i przeprowadzanie egza­m­inów zawodowych, koor­dy­nacja doradztwa zawodowego w obszarze dzi­ała­nia placówki. W pro­ce­sie real­iza­cji ksz­tałce­nia ustaw­icznego dorosłych, CKP będą prowadz­iły ksz­tałce­nie dla rynku pracy odpowiada­jące zapotrze­bowa­niu pra­co­daw­ców w poszczegól­nych branżach. CKP ma także pełnić rolę ośrodka cer­ty­fiku­jącego w opar­ciu o ustawę z Zin­te­growanym Sys­temie Kwalifikacji.

     Zmi­anie musi ulec także struk­tura ksz­tałce­nia zawodowego. Będzie ona pole­gała na utworze­niu dwustop­niowej szkoły branżowej. Po ukończe­niu szkoły branżowej I stop­nia i po zda­niu egza­minu z jed­nej kwal­i­fikacji absol­went uzyska dyplom potwierdza­jący kwal­i­fikacje zawodowe. Będzie on przy­go­towany do pod­ję­cia pracy lub kon­tyn­uowa­nia ksz­tałce­nia w szkole branżowej II stop­nia. Po ukończe­niu szkoły branżowej II stop­nia i po zda­niu egza­minu z drugiej kwal­i­fikacji absol­went uzyska wyk­sz­tałce­nie śred­nie zawodowe i dyplom tech­nika. Absol­went szkoły branżowej II stop­nia z tytułem tech­nika może przys­tąpić do matury zawodowej oraz kon­tyn­uować ksz­tałce­nie na wyższych stu­di­ach zawodowych w branży, w której uzyskał tytuł tech­nika. Co najm­niej 50% zajęć w szkole branżowej będzie przez­nac­zone na ksz­tałce­nie zawodowe. W pro­ponowanej struk­turze pozostaje tech­nikum dzi­ała­jące na doty­chcza­sowych zasadach, z maturą na poziomie pod­sta­wowym lub rozsz­er­zonym oraz dyplomem potwierdza­ją­cym kwal­i­fikacje zawodowe.

     Z danych GUS wynika bardzo duże zapotrze­bowanie na absol­wen­tów szkół zawodowych, nato­mi­ast nad­po­daż absol­wen­tów z wyższym i śred­nim wyk­sz­tałce­niem, którzy bardzo często przek­wal­i­fikują się bezpośred­nio po ukończe­niu szkoły. Sytu­acja ta wynika m.in. z nieskutecznego doradztwa zawodowego. Dlat­ego MEN pro­ponuje rozwiąza­nia pole­ga­jące na: wprowadza­niu ramowych pro­gramów doradztwa zawodowego; uwzględ­ni­a­niu tem­atyki doradztwa zawodowego w pod­stawie pro­gramowej na każdym etapie edukacji; obow­iązku bada­nia predys­pozy­cji zawodowych uczniów przed wyborem ścieżki ksz­tałce­nia w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

     W związku z potrzebą dos­tosowa­nia ksz­tałce­nia zawodowego do potrzeb rynku pracy w określonych branżach MEN pro­ponuje wydawanie wery­fikowanej cza­sowo opinii przez powia­towe i wojew­ódzkie rady rynku pracy. Opinia będzie doty­czyła wprowadzenia i kon­tyn­uowa­nia ksz­tałce­nia w zawodzie. Wojew­ódzkie Urzędy Pracy wydawać będą ją na pod­stawie przeprowad­zonych badań i rzetel­nych diag­noz w zakre­sie zapotrze­bowa­nia na pra­cown­ików w określonych zawodach. […].

     W ramach zmian w ksz­tałce­niu zawodowym resort edukacji pro­ponuje utworze­nie spec­jal­nego Fun­duszu Roz­woju Edukacji Zawodowej (FREZ), którego celem będzie finan­sowanie m.in. doposaża­nia szkół i cen­trów ksz­tałce­nia prak­ty­cznego w nowoczesną bazę techno-dydaktyczną, rozbu­dowy sieci cen­trów ksz­tałce­nia prak­ty­cznego, kosztów prowadzenia prak­ty­cznej nauki zawodu u pra­co­dawcy, staży dla nauczy­cieli ksz­tałce­nia zawodowego w celu uak­tu­al­ni­a­nia ich wiedzy i umiejęt­ności, dodatków motywa­cyjnych dla nauczy­cieli ksz­tałce­nia zawodowego zatrud­nionych w szkole i w cen­trum ksz­tałce­nia prak­ty­cznego, dodatkowych uprawnień branżowych dla uczniów szkół zawodowych, doradztwa zawodowego. Źródłem finan­sowa­nia FREZ mogłyby być środki z Fun­duszy Pracy, Spółek Skarbu Państwa, składek od zrzes­zonych przed­siębior­ców.

Źródło: https://men.gov.pl/ministerstwo/informacje/zmiany-w-ksztalceniu-zawodowym-dla-rynku-pracy, [dostęp 29.06.2016].

Ksz­tałce­nie zawodowe w szkole i w przed­siębiorstwie, inaczej mówiąc ksz­tałce­nie przez pracę i w miejscu pracy, stanowi myśl prze­wod­nią artykułów tego numeru „Poli­tyki Społecznej”. Zawartość numeru dobrana została w taki sposób, by prezen­towała stanowiska zarówno z teo­re­ty­cznego, jak i prak­ty­cznego punktu widzenia i by odpowiadała na istotne pyta­nia, jakie pojaw­iają się w związku z mod­e­lowaniem, planowaniem i real­iza­cją ksz­tałce­nia zawodowego.
Przed­kładany zeszyt monotem­aty­czny rozpoczyna się rozważa­ni­ami o porad­nictwie zawodowym. Porad­nictwo zawodowe stanowi swoisty instru­ment wspar­cia młodzieży w wejś­ciu na rynek pracy. W kole­jnym artykule doko­nano anal­izy prawno-organizacyjnych uwarunk­owań wprowadza­nia i roz­woju dual­nego ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce. Pokazano też dobre i złe przykłady ksz­tałce­nia dual­nego w kon­tekś­cie Spec­jal­nych Stref Eko­nom­icznych. Wyniki dociekań teo­re­ty­cznych i badań empirycznych na temat ksz­tałce­nia zawodowego w przed­siębiorstwach prezen­tuje następny artykuł. W innym artykule autor uwiary­god­nia twierdze­nie, że stu­dia są drogą do zatrud­nienia. Stu­denci powinni zdoby­wać doświad­czenia w prak­tyce gospo­dar­czej, w pode­j­mowa­niu pracy w trak­cie studiów, co niewąt­pli­wie jest dla nich korzystne z punktu widzenia ścieżki zawodowej. Kole­jny artykuł doty­czy rozpoz­nawa­nia, kwal­i­fikowa­nia i rozwi­ja­nia kom­pe­tencji społecznych absol­wen­tów ksz­tałce­nia zawodowego. Następne opra­cow­anie prezen­tuje trendy roz­wo­jowe ksz­tałce­nia zawodowego na świecie, doświad­czenia państw wysoko rozwinię­tych w dziedzinie edukacji szkol­nej, rozwiąza­nia sys­te­mowe i mod­ele współpracy szkół z zakładami pracy. Warto dodać, że wśród wielu wyzwań, jakie stają przed pol­skim społeczeńst­wem, współdzi­ałanie pod­miotów sys­temu edukacji zawodowej i rynku pracy należy do najtrud­niejszych.
Mono­graficzny numer cza­sopisma kończy artykuł prezen­tu­jący pol­skie przed­wo­jenne i powo­jenne doświad­czenia w dual­nym sys­temie ksz­tałce­nia, a także współczesne bari­ery szer­szego wdraża­nia dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce. Anal­izy i bada­nia współczes­nego ksz­tałce­nia zawodowego powinny uwzględ­niać i respek­tować doty­chcza­sowy dorobek w tym zakre­sie. Rozważa­jąc współczesne realia warto pamię­tać, że w Polsce mamy doświad­czenia odpowiedzial­nego, dobrego przy­go­towa­nia zawodowego u pra­co­daw­ców, się­ga­jące okresu między­wo­jen­nego.
Mamy nadzieję, że zaprezen­towane artykuły przy­czynią się do lep­szego poz­na­nia prob­lemów ksz­tałce­nia zawodowego. Złożoność prob­lematyki ksz­tałce­nia zawodowego przesądza o tym, że niek­tóre rozważa­nia zawarte w artykułach tego numeru „Poli­tyki Społecznej” mogą zaw­ierać ele­menty dyskusyjne i stanowić jed­nocześnie inspirację do dal­szych badań.

Mag­dalena Piorunek (prof., Uni­w­er­sytet im. Adama Mick­iewicza)
PORADNICTWO ZAWODOWE W KONTEKŚCIE POTRZEB UCZNIÓW SZKOLNICTWA ZAWODOWEGO (s. 3–9)
W artykule postaw­iono pytanie o to, w jakim stop­niu porad­nictwo zawodowe adresowane do uczniów tego sek­tora edukacji, którzy wybrali potenc­jal­nie najkrót­szą drogę na rynek pracy (choć oczy­wiś­cie niepozbaw­ioną możli­wości kon­tynu­acji ksz­tałce­nia), powinno mieć charak­ter specy­ficzny dla tej grupy osób, na ile zaś wpisy­wać się w kon­tekst uni­w­er­sal­nych dzi­ałań w zakre­sie wspar­cia młodzieży w kon­struowa­niu karier zawodowych. Przed trans­for­ma­cją ustro­jową szkol­nictwo zawodowe było często słabym ogni­wem sys­temu eduka­cyjnego, a po 1989 r. dry­fowało, prze­gry­wa­jąc konkurencję z ros­ną­cymi aspirac­jami eduka­cyjnymi i boomem w szkol­nictwie ogól­nok­sz­tałcą­cym prowadzą­cym do cieszą­cych się wielką pop­u­larnoś­cią studiów wyższych. Stara­nia pode­j­mowane dla zrównoważonego roz­woju szkol­nictwa zawodowego muszą iść w parze z pro­fesjon­al­nie real­i­zowanym porad­nictwem zawodowym, obe­j­mu­ją­cym grupę aktu­al­nych i przyszłych uczniów tych szkół. Wydaje się, że dzi­ała­nia te nie różnią się jed­nak zasad­niczo w swych założe­ni­ach od tych gen­er­al­nych, doty­czą­cych całoży­ciowego porad­nictwa (real­i­zowanych z uwzględ­nie­niem zmieni­a­ją­cych się paradyg­matów tej dzi­ałal­ności), co nie oznacza, że na poziomie metody­cznym nie należy poszuki­wać rozwiązać adresowanych do tej grupy młodzieży.

Słowa kluc­zowe: kari­ery zawodowe, porad­nictwo zawodowe, szkol­nictwo zawodowe, coach­ing kariery

BIBLIOGRAFIA
Bańka A. (2007), Psy­cho­log­iczne doradztwo karier, PRINT – B, Poz­nań.
Bau­man T., red. (2005),Uczenie się jako przed­sięwz­ię­cie na całe życie, Ofi­cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Bau­man Z. (2006a), Płynna nowoczes­ność, Wydawnictwo Lit­er­ackie, Kraków.
Bau­man Z. (2007a), Płynne czasy. Życie w epoce niepewności, Wydawnictwo Sic! s.c., Warszawa.
Bau­man Z. (2007b), Płynne życie, Wydawnictwo Lit­er­ackie, Kraków.
Bau­man Z., (2006b), Glob­al­iza­cja. I co z tego dla ludzi wynika, PIW, Warszawa.
Beck U. (2002), Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczes­ności, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Brzo­zowska M. (w druku), Uczniowskie firmy sys­temie ori­en­tacji i porad­nictwa zawodowego w Niem­czech.
Cybal-Michalska A. (2013), Młodzież aka­demicka a kari­era zawodowa, Ofi­cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Gid­dens A. (2007), Nowoczes­ność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczes­ności, PWN, Warszawa.
Goźlińska E., Kruszewski A. (2013), Stan szkol­nictwa zawodowego w Polsce. Raport, KOWEZiU, Warszawa.
Guichard J., Huteau M. (2005), Psy­cholo­gia ori­en­tacji i porad­nictwa zawodowego, Ofi­cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Hinzen H., Przy­byl­ska E., Staszewicz M., red. (2005), Edukacja dorosłych w zjed­noc­zonej Europie — bogactwo, różnorod­ność, doświad­cze­nie, Wydawnictwa Uni­w­er­sytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Jacyno M. (2007), Kul­tura indy­wid­u­al­izmu, PWN, Warszawa.
Jeruszka U., red. (2012), Unowocześnie­nie metod i form ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce. Diag­noza i oczeki­wane kierunki zmian, IPiSS, Warszawa.
Kac­zor S. (1989), Stan i per­spek­tywy szkol­nictwa zawodowego w Polsce. Raport Komitetu Ekspertów ds. Edukacji Nar­o­dowej, PWN, Warszawa-Kraków.
Kar­gul J. (2005), Obszary pozafor­mal­nej i niefor­mal­nej edukacji dorosłych: przesłanki do budowy teorii edukacji całożyciowej,m wyd. 2 zm. i rozsz., Wydawnictwo Naukowe Dol­nośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław.
Kar­gu­lowa A. (1996), Prze­ciw bezrad­ności. Nurty – opcje – kon­trow­er­sje w porad­nictwie i poradoz­naw­st­wie, Wydawnictwo Uni­w­er­sytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Kar­gu­lowa A. (2005), O teorii i prak­tyce porad­nictwa. Odmi­any poradoz­naw­czego dyskursu. Podręcznik aka­demicki, PWN, Warszawa.
Kar­gu­lowa A. (2009), Pomoc przez porady. Staty­czna ver­sus pro­ce­su­alna struk­tura porad­nictwa w przestrzeni życia społecznego, w: E. Marynowicz-Hetka (red.), Ped­a­gogika społeczna. Podręcznik aka­demicki, tom 2, PWN, Warszawa.
Kwiatkowski S.M. (2001), Ksz­tałce­nie zawodowe: dylematy teorii i prak­tyki, IBE, Warszawa.
Kwiatkowski S.M. (2008), Ksz­tałce­nie zawodowe – wyzwa­nia, pri­o­ry­tety, stan­dardy, IBE, Warszawa.
Malewski, M. (2003), Porad­nictwo wobec zmieni­a­ją­cych się wzorów ludzkiego życia, w: B. Woj­tasik, A. Kar­gu­lowa (red.), Doradca – pro­fesja, pasja, powołanie, mate­ri­ały ze Świa­towego Kon­gresu Porad­nictwa Zawodowego, Sto­warzysze­nie Dorad­ców Szkol­nych i Zawodowych RP, Warszawa.
Melosik Z. (2014), Kul­tura pop­u­larna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wol­ności, Ofi­cyna Wydawnicza ”Impuls”, Kraków.
Ole­ni­acz M. (2005), Przeży­wanie młodości. Obraz fenomenu w bada­ni­ach biograficznych, Ofi­cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.
Paszkowska-Rogacz A. (2002), Warsz­tat pracy europe­jskiego dorady kari­ery zawodowej, KOWEZiU, Warszawa.
Peavy R.V. (2014), Porad­nictwo socjo­dy­nam­iczne. Prak­ty­czne pode­jś­cie do nadawa­nia znaczeń, Taos Insti­tute, Biel­sko Biała.
Piasecka A. (2011), Coach­ing jako metoda wspar­cia pra­cown­ika, w: M. Piorunek (red.), Porad­nictwo – kole­jne przy­bliże­nia, Wydawnictwo Adam Marsza­łek, Toruń.
Piorunek M. (1992), W poszuki­wa­niu kon­cepcji ksz­tałce­nia zawodowego, „Prob­lemy Roz­woju Edukacji”, nr 1.
Piorunek M. (2002), Proeu­ropäis­che Kon­texte der Refor­men auf dem Gebiet der beru­flichen Bil­dung, w: W. Thiem (red.), Hoff­nun­gen, Dilem­mata und Prob­leme einer nationalen Schul­re­form in europäis­cher Dimen­sion, Uni­ver­sität Pots­dam, Pots­dam.
Piorunek M. (2004), Pro­jek­towanie przyszłości edukacyjno-zawodowej w okre­sie ado­les­cencji., Wydawnictwo Naukowe UAM, Poz­nań.
Piorunek M. (2009), Porad­nictwo biograficzne. O pomocy psy­chope­d­a­gog­icznej w biegu życia człowieka, „Stu­dia Eduka­cyjne”, nr 9.
Piorunek M. (2011), (Bez)sens planowa­nia przyszłości.… Reflek­sje o ado­les­cen­cyjnym pro­jek­towa­niu przyszłości edukacyjno-zawodowej, „Stu­dia Eduka­cyjne”, nr 18.
Piorunek M. (w druku), Bio­graph­i­cal Career Pat­terns – Dif­fer­en­ti­a­tions, Emer­gence. Fields of Empir­i­cal Explo­ration.
Piorunek M., red. (2010), Pomoc – wspar­cie społeczne – porad­nictwo, Wydawnictwo Adam Marsza­łek, Toruń.
Piorunek M., red. (2011), Porad­nictwo – kole­jne przy­bliże­nia, Wydawnictwo Adam Marsza­łek, Toruń.
Piorunek M., red. (2015), Dymen­sje porad­nictwa i wspar­cia społecznego w per­spek­ty­wie inter­dyscy­pli­narnej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poz­nań.
Sav­ickas M.L. (2010), Life Design: A Gen­eral Model for Career Inter­ven­tion in the 21st Cen­tury, wys­tąpi­e­nie kon­fer­en­cyjne, http://www.vocopher.org/resources.htm, [dostęp 14.09.2016].
Sav­ickas M.L. (2013), The 2012 Leona Tyler Award Address: Con­struct­ing Careers – Actors, Agents, and Authors, „The Coun­sel­ing Psy­chol­o­gist”, nr 41(4), http://tcp.sagepub.com/content/41/4.toc, [dostęp 14.09.2016].
Sav­ickas M.L., red. (2013), Ten Ideas that Changed Career Devel­op­ment. A Mono­graph to Cel­e­brate the Cen­ten­nial of the National Career Devel­op­ment Asso­ci­a­tion (1913–2013), http://www.ncda.org/aws/NCDA/asset_manager/get_file/71112?ver=508, dostęp 14.09.2016].
Sav­ickas M.L., Har­tung P.J. (2012), My Career Story. An Auto­bi­o­graph­i­cal Work­book for Life-Career Suc­cess, http://www.vocopher.com/CSI/CCI_workbook.pdf, [dostęp 14.09.2016].
Surzykiewicz J., Kulesza M., red. (2013), Coach­ing społeczny. W poszuki­wa­niu efek­ty­wnych form wspar­cia osób w trud­nych sytu­ac­jach życiowych, Difin, Warszawa.
Szafraniec K. (2011), Młodzi 2011, Kance­laria Prezesa Rady Min­istrów, Warszawa.
Trze­ciak W., Drogosz-Zabłocka E., red. (1999), Model zin­te­growanego porad­nictwa zawodowego w Polsce, Biuro Koor­dy­nacji Ksz­tałce­nia Kadr, Warszawa.
Watts A.G. (1996), Careerquake, Demos, Lon­don.
Watts A.G. (1997), The role of career guid­ance in soci­eties in tran­si­tion, „Revista de Ped­a­gogie”, nr 1–12.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Krzysztof Symela (dr., Insty­tut Tech­nologii Eksploat­acji – Państ­wowy Insty­tut Badaw­czy w Radomiu)
ROZWÓJ DUALNEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA W POLSKIEJ PRZESTRZENI SZKOLNICTWA ZAWODOWEGO (s. 10–14)
Rene­sans ksz­tałce­nia dual­nego, głównie za sprawą prob­lemów zatrud­nienia młodych osób, stał się tren­dem ogól­noświa­towym oraz kluc­zowym celem poli­tyki ksz­tałce­nia zawodowego w UE. W artykule przed­staw­iono anal­izę prawnych i orga­ni­za­cyjnych uwarunk­owań wdraża­nia ksz­tałce­nia dual­nego w Polsce z uwzględ­niłem kon­tek­stu europe­jskiego, który zachęca do zacieś­ni­a­nia współpracy szkol­nictwa zawodowego z pra­co­daw­cami. To zaś ma prowadzić tego, aby doświad­cze­nie związane z pro­ce­sem uczenia się było trwale pow­iązane z real­nym środowiskiem pracy. Nowe wzy­wa­nia orga­ni­za­cyjne szczegól­nie uwidocznią się w mod­elu ksz­tałce­nia dual­nego, które jest finan­sowany z sub­wencji oświa­towej, bowiem nie dys­ponu­jemy jeszcze dobrymi prak­tykami do upowszech­nia w całym sys­temie ksz­tałce­nia zawodowego. Duże szanse roz­woju sys­temu ksz­tałce­nia dual­nego należy upa­try­wać w real­iza­cji pro­jek­tów we współpracy szkół zawodowych z pra­co­daw­cami spec­jal­nych stref eko­nom­icznych w ramach Pro­gramu Oper­a­cyjnego Wiedza Edukacja Rozwój.

Słowa kluc­zowe: dualny sys­tem ksz­tałce­nia, prak­ty­czna nauka zawodu, ksz­tałce­nie zawodowe, spec­jalne strefy eko­nom­iczne, rynek pracy

BIBLIOGRAFIA
Kabaj M. (2012), Wpływ sys­temów ksz­tałce­nia zawodowego na zatrud­nie­nie i bezrobo­cie młodzieży. Pro­jekt pro­gramu wdroże­nia dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce, IPISS, Warszawa.
Komisja Europe­jska (2012), Komu­nikat Komisji do Par­la­mentu Europe­jskiego, Rady, Europe­jskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komu­nikatu Regionów Nowe pode­jś­cie do edukacji: Inwest­owanie w umiejęt­ności na rzecz lep­szych efek­tów społeczno-dozorczych, COM(2012) 669 final, Stras­burg.
Komisja Europe­jska (2013), Komu­nikat Komisji do Par­la­mentu Europe­jskiego, Rady, Europe­jskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komu­nikatu Regionów Pracu­jąc wspól­nie na rzecz młodych Europe­jczyków – Wezwanie do dzi­ała­nia w sprawie bezrobo­cia osób młodych, (COM(2013) 447), Bruk­sela.
Świa­towe ten­dencje w zatrud­nie­niu ludzi młodych w 2013 r. Zagrożone pokole­nie (2013), MOP, Genewa.
Chatzichris­tou S., Ulicna D., Mur­phy I., Curth A. (2014), Dualny sys­tem ksz­tałce­nia: rozwiązanie na trudne czasy, ICF Inter­na­tional.
Słownik UNESCO (1984) Ter­mi­nología de la enseñanza téc­nica y pro­fe­sional, Unesco, Sec­tion of Tech­ni­cal and Voca­tional Edu­ca­tion.
Słownik CEDEFOP (2016), Ter­mi­nolo­gia z zakresu europe­jskiej poli­tyki w dziedzinie ksz­tałce­nia i szkole­nia, http://www.eqavet.eu/qa/gns/glossary/a/alternance-training.aspx [15.04.2016].
Ksz­tałce­nie dualne w pol­ski sys­temie oświaty. Mate­riał roboczy (2015), Min­is­terstwo Edukacji Nar­o­dowej, Warszawa.
Raport na temat dzi­ałal­ności eduka­cyjnej rzemiosła (2016), Związek Rzemiosła Pol­skiego, Warszawa.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Mieczysław Kabaj (prof., Insty­tut Pracy i Spraw Soc­jal­nych)
GŁÓWNE BARIERY WDROŻENIA DUALNEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W POLSCE (s. 15–23)
W artykule anal­izuje się główne przy­czyny szy­bko ros­nącego bezrobo­cia młodzieży w Polsce. Autor prezen­tuje ory­gi­nalny pro­jekt wdroże­nia dual­nego sys­temu ksz­tałce­nia zawodowego, który inte­gruje ksz­tałce­nie teo­re­ty­czne i prak­ty­czne na stanowiskach pracy. Artykuł zaw­iera anal­izę głównych przesłanek wdroże­nia sys­temu ksz­tałce­nia dual­nego, główne ele­menty pro­gramu i etapy jego wdroże­nia w Polsce oraz trzy główne bari­ery jego wdroże­nia w Polsce: (1) niskiej motywacji młodzieży, (2) braku zin­te­growanego sys­temu finan­sowa­nia i (3) bari­ery instytucjonalne.

Słowa kluc­zowe: dualny sys­tem ksz­tałce­nia, ksz­tałce­nie zawodowe, bezrobo­cie młodzieży, bariery

BIBLIOGRAFIA
Block A. (2014), Finan­sowanie edukacji zawodowej na poziomach ISED 3 i 4 w Niem­czech, w: U. Sztander­ska, E. Drogosz-Zabłocka (red.), Koszty edukacji pon­adg­im­naz­jal­nej i policeal­nej, IBE, Warszawa.
CBOS (2013), Plany, dąże­nia i aspiracje życiowe młodzieży, oprac. A. Sęk, Warszawa.
GUS (1939), Mały Rocznik Statysty­czny 1939, Warszawa.
GUS (2005), Ścieżki eduka­cyjne Polaków, Warszawa.
GUS (z lat 1995–2015), Roczniki Statysty­czne, Warszawa.
GUS (z lat 1999–2016), Oświata i wychowanie w roku szkol­nym 1998/99; 1999/2000; 2000/2001; 2005/2006; 2010/2011, 2014/2015, Warszawa.
GUS (z lat 2000–2016), Małe Roczniki Statysty­czne, Warszawa.
GUS (z lat 2012–2015), Badanie akty­wności eko­nom­icznej lud­ności Pol­ski, IV kwartał, Warszawa.
GUS (2016a), Badanie popytu na pracę w 2014 i 2015 r., Warszawa.
GUS (2016b), Biule­tyn Statysty­czny nr 5, Warszawa.
Jeruszka U. (2000), Dualny sys­tem ksz­tałce­nia zawodowego w Szwa­j­carii, w: U. Jeruszka (red.), Efek­ty­wność ksz­tałce­nia zawodowego, IPiSS, Warszawa.
Jeruszka U. (2002), Efek­ty­wność ksz­tałce­nia szkol­nego w aspekcie zatrud­nienia, w: U. Jeruszka (red.), Unowocześnie­nie metod i form ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce, IPiSS, Warszawa.
Kabaj M. (2000), Efek­ty­wność ksz­tałce­nia zawodowego w wybranych kra­jach. Przewaga sys­temu dual­nego, w: U. Jeruszka (red.), Efek­ty­wność ksz­tałce­nia zawodowego, IPiSS, Warszawa.
Kabaj M. (2012a), Wpływ sys­temów ksz­tałce­nia zawodowego na zatrud­nie­nie i bezrobo­cie młodzieży, IPiSS, Warszawa.
Kabaj M. (2012b), Metody, formy i środki unowocześnienia funkcjonowa­nia Cen­trów Ksz­tałce­nia Prak­ty­cznego, w: U. Jeruszka (red.), Unowocześnie­nie metod i form ksz­tałce­nia zawodowego w Polsce, IPiSS, Warszawa.
Kocór M., Strze­bońska A. (2011), Jakich pra­cown­ików potrze­bują polscy pra­co­dawcy?, PARP, Warszawa.
Kosakowska J., Stęp­nikowski A. (2014), Finan­sowanie nauki zawodu u pra­co­dawcy. Przykład rzemiosła w Polsce, w: U. Sztander­ska, E. Drogosz-Zabłocka (red.), Koszty edukacji pon­adg­im­naz­jal­nej i policeal­nej, IBE, Warszawa.
Kra­hel­ska H. (1928), Praca dzieci i młodzieży w Polsce, IGS, Warszawa.
Kra­hel­ska H. (1934), Odpłat­ność pracy jako jedyna racjon­alna pod­stawa zatrud­nienia młodzieży, IGS, Warszawa.
Kwiatkowski S. (2006), Ksz­tałce­nie zawodowe – wyzwa­nia, pri­o­ry­tety, stan­dardy, IBE, Warszawa.
MEN (2016), Ksz­tałce­nie zawodowe dla rynku pracy – sys­tem dualny, mate­riał powielany na kon­fer­encję w dniu 24 czer­wca, Wałbrzych.
Mlonek K. (1996), Młodzież na rynku pracy w Polsce w świ­etle badań, KUP, Warszawa.
Mon­towska M. (2011), By „zawodówki” nie świeciły pustkami, raport 02–03/2011, „Wiado­mości Gospo­dar­cze”, Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa,  Warszawa.
Mon­towska M. (2013), Ksz­tałce­nie w cenie, „Wiado­mości Gospo­dar­cze”, nr 3–4, Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa, Warszawa.
Niedobór tal­en­tów (2015), coroczny raport Man­power Group, http://www.manpowergroup.pl/repository/Raporty/Niedobor/PL/2015_Talent_Shortage_Survey_lo_res.pdf [dostęp 1.07.2016].
OECD (2008), Employ­ment Out­look (1992–1998), Paris.
Polakowski M. (2012), Młodzi Polacy: prob­lemy edukacji i zatrud­nienia, Fun­dacja F. Eberta we współpracy z Fun­dacją ICRA, Warszawa.
Prószyński M. (2004), Czy gospo­darka będzie part­nerem edukacji zawodowej, „Rynek Pracy”, nr 5.
Stęp­nikowski A. (2012), Efek­ty­wność zatrud­nieniowa pra­cown­ików młodocianych w kon­tekś­cie wydatków Fun­duszu Pracy, ZRP, Warszawa.
Strate­gia roz­woju kraju 2007–2015 (2006), doku­ment przyjęty przez Radę Min­istrów 29 listopada, MRR, Warszawa.
Związek Rzemiosła Pol­skiego (2016), Raport na temat dzi­ałal­ności eduka­cyjnej rzemiosła, Warszawa.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Urszula Jeruszka (prof., Insty­tut Pracy i Spraw Soc­jal­nych)
KSZTAŁCENIE ZAWODOWE W PRZEDSIĘBIORSTWACH – REALIA CZY ILUZJE? (s. 23–28)
W artykule zwró­cono uwagę na ksz­tałce­nie uczniów na tere­nie przed­siębiorstw jako źródło ksz­tał­towa­nia potrzeb­nych na rynku kom­pe­tencji. Uwagę sku­pi­ono na ksz­tałce­niu szkol­nym (for­mal­nym), które stanowi pod­stawę ksz­tał­towa­nia kap­i­tału ludzkiego pra­cown­ików. Trud­ności wyraża­jące się w upowszech­ni­a­niu w Polsce dual­nego ksz­tałce­nia wynikają głównie z braku odpowied­nich rozwiązań prawnych, odpowied­nich moty­wa­torów dla pra­co­daw­ców oraz za małych środ­ków finan­sowych na prowadze­nie ksz­tałce­nia zawodowego w przed­siębiorstwach. Korzyści z ksz­tałce­nia zawodowego w przed­siębiorstwach to nie tylko iluzje, to realia wyma­ga­jące jed­nak nadal zacieś­ni­a­nia więzi sfery pracy (przed­siębiorstw) i sfery edukacji (szkół zawodowych).

Słowa kluc­zowe: praca, prak­ty­czna nauka zawodu u pra­co­dawcy, ksz­tałce­nie dualne, wstępne ksz­tałce­nie zawodowe, zatrudnienie.

BIBLIOGRAFIA
Frieske K.W. (2015), Praca – zatrud­nie­nie – zatrud­nial­ność: ide­o­log­iczne założe­nia dyskursu, „Poli­tyka Społeczna”, nr 7, s. 2–5.
GUS (2015), Mały Rocznik Statysty­czny Pol­ski 2015, Warszawa.
Kryńska E., Kwiatkowski E. (2013), Pod­stawy wiedzy o rynku pracy, Wydawnictwo Uni­w­er­sytetu Łódzkiego, Łódź.
Ksz­tałce­nie zawodowe i ustaw­iczne. Vade­me­cum (2013), KOWEZiU, Warszawa.
Ksz­tałce­nie zawodowe w przed­siębiorstwach w Polsce w 2010 r. (2012), GUS, Urząd Statysty­czny w Gdańsku, Gdańsk.
Kwiatkowski S.M. (2001), Ksz­tałce­nie zawodowe. Dylematy teorii i prak­tyki, IBE, Warszawa.
Męcina J. (2015), Reforma insty­tucjon­alna rynku pracy – jej pier­wsze efekty i kole­jne wyzwa­nia, „Poli­tyka Społeczna”, nr tem­aty­czny 2, s. 2–13.
Nowacki T.W., Jeruszka U. (2004), Pod­stawy dydak­tyki pracy, Wydawnictwo WSP TWP, Warszawa.
Orczyk J. (2015), Zmi­any w pracy a przek­sz­tałce­nia w edukacji, „Edukacja Ekon­o­mistów i Menedżerów”, nr 4(38), s. 131–141.
Wołk Z. (2009), Kul­tura pracy, etyka i kari­era zawodowa, Insty­tut Tech­nologii Eksploat­acji – PIB, Radom.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Ryszard Ger­lach (prof., Uni­w­er­sytet Kaz­imierza Wielkiego w Byd­goszczy)
STUDIA WYŻSZE DROGĄ DO ZATRUDNIENIA (s. 28–32)
Niezwykle dynam­iczny, iloś­ciowy rozwój szkol­nictwa wyższego stał się fak­tem, a konieczność uwzględ­ni­a­nia w ksz­tałce­niu aka­demickim potrzeb rynku pracy wydaje się nieod­wracalna. Ważnym zadaniem edukacji aka­demick­iej jest przy­go­towanie stu­den­tów do zatrud­nienia. Wzrasta bowiem zapotrze­bowanie na kwal­i­fikacje uzyski­wane drogą ukończenia studiów wyższych. Poszuki­wani są pra­cown­icy o określonych kom­pe­tenc­jach i kwal­i­fikac­jach dos­tosowanych do prowad­zonej dzi­ałal­ności. O zatrud­nie­niu decy­dują też kom­pe­tencje miękkie. Ksz­tałce­nie aka­demickie w niewystar­cza­ją­cym zakre­sie uwzględ­nia jed­nak potrzeby rynku pracy. Jed­nym ze sposobów poprawy sytu­acji w tym względzie jest współpraca uczelni z gospo­darką już na etapie kształcenia.

Słowa kluc­zowe: stu­dia wyższe, edukacja aka­demicka, rynek pracy, gospo­darka oparta na wiedzy, zatrudnienie

BIBLIOGRAFIA
Anal­iza kwal­i­fikacji i kom­pe­tencji kluc­zowych dla zwięk­szenia szans absol­wen­tów na rynku pracy. Raport koń­cowy, (2014), Agrotec Pol­ska Sp. z o.o, Warszawa.
Banach Cz. (2001), Wartości w sys­temie edukacji, [online], 15.05. http://www.wsp.krakow.pl/konspekt/konspekt7/banach7.html [dostęp 28.04.2016].
Bendyk E. (2013), Ostatni dzwonek, „Poli­tyka”, nr 26, lip­iec.
Buchner-Jeziorska A. (2011), Stu­dia wyższe – bez szans na sukces?, „Acta Uni­ver­si­tatis Lodzien­sis. Folia Soci­o­log­ica”.
CBOS, (2013), Wyk­sz­tałce­nie ma znacze­nie?, Warszawa.
Czer­miński A., Czer­ska M., Nogal­ski B., Rutka R., Apanow­icz J. (2001), Zarządzanie orga­ni­za­c­jami, TNOiK, Toruń.
Denek K. (1999), Aksjo­log­iczne aspekty edukacji szkol­nej, Wydawnictwo Adam Marsza­łek, Toruń.
Drucker P. (1994), Menedżer skuteczny, Wydawnictwo MT Biznes.
Drucker P. (1999). Społeczeństwo pokap­i­tal­isty­czne, PWN, Warszawa.
Dry­den G., Vos J. (2003), Rewolucja w ucze­niu się, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poz­nań.
Edukacja w Europie: różne sys­temy ksz­tałce­nia i szkole­nia – wspólne cele do roku 2010  (2003), Fun­dacja Roz­woju Sys­temu Edukacji, Warszawa.
Ger­lach R. (2008), Szkol­nictwo wyższe w aspekcie potrzeb rynku pracy, w: T. Lewow­icki, J. Wilsz, I. Ziaz­iun, N. Nyczkało (red.), Ksz­tałce­nie zawodowe: Ped­a­gogika i Psy­cholo­gia, Wydawnictwo Akademii im. Jana Dłu­gosza w Częs­to­chowie, Częstochowa-Kijów.
Ger­lach R. (2010), Stu­dia wyższe drogą do pro­fesjon­al­izmu, „Ruch Ped­a­gog­iczny”, nr 5–6.
Ger­lach R. (2015), Edukacja wobec oczeki­wań i potrzeb współczes­nego rynku pracy, w: Osvíta dlâ sučas­nosti = edukacja dla współczes­ności: zbírnik naukovih prac’ = zbiór prac naukowych. T. 1. Vidavnictvo NPU ímení M. P. Drago­manova, Kiïv.
Gid­dens A. (2009), Europa w epoce glob­al­nej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Jelonek M., Kocór M. (2015), Efekty ksz­tałce­nia – rynek pracy – inter­wencje pub­liczne, w: J. Gór­niak (red)., Pro­gram roz­woju szkol­nictwa wyższego do 2020 r. Część III. Diag­noza szkol­nictwa wyższego, Fun­dacja Rek­torów Pol­s­kich, Warszawa.
Kołakowski L. (2009), Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pyta­nia, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Kraśniewski A. (2003), Bolo­nia, Praga, Berlin… dokąd zmierza europe­jskie szkol­nictwo wyższe? Wkładka do Miesięcznika Politech­niki Warsza­wskiej nr 12.
Łuków M. (2014), Oblana matura, „Poli­tyka”, nr 28, lip­iec.
Majew­ska M., (2012), Kandy­dat ide­alny ma doświad­cze­nie i wyk­sz­tałce­nie, „Per­sonel plus”, nr 02(51).
Młodzi na rynku pracy, (2015), Anal­iza tem­aty­czna Forum Odpowiedzial­nego Biz­nesu, nr 1.
Nar­o­dowa Strate­gia Inte­gracji Społecznej dla Pol­ski (2003), doku­ment przy­go­towany przez Zespół Zadan­iowy ds. Rein­te­gracji Społecznej, któremu prze­wod­niczył Min­is­ter Gospo­darki, Pracy i Poli­tyki Społecznej – Jerzy Haus­ner. Zespół został powołany 14.04.2003 r. przez Prezesa Rady Min­istrów.
OECD (2000), Zarządzanie wiedzą w społeczeńst­wie uczą­cym się, Radom.
Pomi­anek T., Roz­mus A., Witkowski K., Przy­wara B., Bienia M. (2005), Rynek pracy w Polsce i w innych kra­jach Unii Europe­jskiej, Wyższa Szkoła Infor­matyki i Zarządza­nia, Rzeszów.
“Puls Biz­nesu” (2015), [online], 13.05, http://www.pb.pl/ [dostęp 20.04.2016].
Probst G., Raub S., Romhardt K. (2004), Zarządzanie wiedzą w orga­ni­za­cji, Ofi­cyna Eko­nom­iczna Grupa Wolters Kluwer, Kraków.
Szulc T. (2004), Dynamika przemian w szkol­nictwie wyższym w Polsce a real­iza­cja pro­cesu bolońskiego, „Nauka i Szkol­nictwo Wyższe”, nr 2/24.
Świa­towa Deklaracja UNESCO. Szkol­nictwo wyższe w XXI wieku: od wizji do dzi­ała­nia, (1999), „Nauka i Szkol­nictwo Wyższe”, nr 14.
Tof­fler A. (1986),Trzecia fala, PIW, Warszawa.
Tof­fler A. (1988), Szok przyszłości, Wydawnictwo Zysk i S-ka , Poz­nań.
Wilk E. (2014), Ile mogą dać rodz­ice, „Poli­tyka”, nr 7, luty.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Ste­fan M. Kwiatkowski (prof., Akademia Ped­a­gogiki Spec­jal­nej im. Marii Grze­gorzewskiej w Warsza­wie)
KOMPETENCJE SPOŁECZNE PRACOWNIKÓWKONTEKST EDUKACYJNY (s. 33–36)
Artykuł doty­czy rozpoz­nawa­nia, kwal­i­fikowa­nia i rozwi­ja­nia kom­pe­tencji społecznych absol­wen­tów ksz­tałce­nia zawodowego.

Słowa kluc­zowe: edukacja, kom­pe­tencje społeczne, rozwi­janie kom­pe­tencji społecznych

BIBLIOGRAFIA
Argyle M. (2002), Psy­cholo­gia sto­sunków między­ludz­kich, PWN, Warszawa.
Bacia E., red. (2015), Ksz­tał­towanie kom­pe­tencji społecznych i oby­wa­tel­s­kich przez orga­ni­za­cje pozarzą­dowe w Polsce, IBE, Warszawa.
Brzez­ińska A., Czub M., Czub T. (2012), Krótko– i dłu­go­falowe korzyści wczes­nej opieki i edukacji, „Poli­tyka Społeczna”, nr 1.
Gór­niak J., red. (2012), Kom­pe­tencje jako klucz do roz­woju Pol­ski, PARP, Warszawa.
Kanarski L. (2005), Przy­wództwo we współczes­nych orga­ni­za­c­jach, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa.
Kwiatkowski S.M. (2014a), Od kom­pe­tencji do Zin­te­growanego Sys­temu Kwal­i­fikacji, „Ruch Ped­a­gog­iczny”, nr 4.
Kwiatkowski S.M. (2014b), Zarys kon­cepcji bada­nia karier zawodowych, „Poli­tyka Społeczna”, nr 3.
Kwiatkowski S.T. (2015), Sukces w zawodzie nauczy­ciela w świ­etle wiedzy o różni­cach indy­wid­u­al­nych, „Ruch Ped­a­gog­iczny”, nr 1.
Mazurek-Kucharska B. (2006), Kom­pe­tencje społeczne młodzieży, w: S. M. Kwiatkowski, Z. Siroić (red.), Młodzież na rynku pracy. Od badań do prak­tyki, OHP, Warszawa.
Nowak-Dziemianowicz M. (2012), Kom­pe­tencje społeczne jako jeden z efek­tów ksz­tałce­nia w Kra­jowych Ramach Kwal­i­fikacji w kon­tekś­cie pytań o cele i funkcje edukacji, IBE, Warszawa.
Reber A.S. (2000), Słownik psy­chologii, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa.
Sław­iński S., Dębowski H., red. (2013), Raport ref­er­en­cyjny. Odniesie­nie Pol­skiej Ramy Kwal­i­fikacji na rzecz uczenia się przez całe życie do Europe­jskiej Ramy Kwal­i­fikacji, IBE, Warszawa.
Sław­iński S., red. (2014), Słownik pod­sta­wowych ter­minów doty­czą­cych kra­jowego sys­temu kwal­i­fikacji, IBE, Warszawa.
Trze­bińska E. (2008), Psy­cholo­gia pozy­ty­wna, Wydawnictwa Aka­demickie i Pro­fesjon­alne, Warszawa.
Zim­bardo P., John­son R. L., McCann V. (2013), Psy­cholo­gia. Kluc­zowe kon­cepcje. Tom II – Motywacja i ucze­nie się, PWN, Warszawa.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna

Andrzej Stęp­nikowski (Związek Rzemiosła Pol­skiego)
KSZTAŁCENIE ZAWODOWEWYZWANIA I TRENDY ROZWOJOWE NA ŚWIECIE (s. 36–40)
W erze glob­al­iza­cji pojaw­iła się potrzeba prze­jrzys­tości pra­cown­iczych kwal­i­fikacji. Komisja Europe­jska przygląda się ramom kwal­i­fika­cyjnym państw trze­cich, takich jak Aus­tralia i nowym, zori­en­towanym na przy­go­towanie zawodowe (Chiny). Takie rozwiąza­nia wprowadzano na bazie niemieck­iego sys­temu dual­nego. Nie zawsze kraje wdraża­jące uży­wają obow­iązu­ją­cych stan­dardów. Może to przy­czynić się do stworzenia słabych jakoś­ciowo sys­temów, a w szer­szej per­spek­ty­wie pogorszyć wiz­erunek przy­go­towa­nia zawodowego (bez odpowied­nich stan­dardów sys­tem nie będzie w stanie zwal­czać bezrobo­cia młodych). W artykule pokazano porów­nanie wśród państw trze­cich mod­ern­izu­ją­cych swoje sys­temy edukacji zawodowej. Rezul­taty wskazały na duży wpływ trady­cji kul­tur­owych na twor­zone sys­temy (Egipt). Wspól­nym wyzwaniem stał się słaby obraz ksz­tałce­nia zawodowego i niedostate­cznie rozwinięte doradztwo zawodowe. Kon­kluzje te powinny pomóc w dyskus­jach nad roz­wo­jem „naszego” przy­go­towa­nia zawodowego.

Słowa kluc­zowe: przy­go­towanie zawodowe, edukacja, glob­al­iza­cja, kwalifikacje

BIBLIOGRAFIA
Akoo­jee S. (2014), Accel­er­at­ing Arti­san Train­ing: A response to South African Skills Chal­lenge, w: L. Deit­mer, U. Hause­shikit, F. Rauner, H. Zel­loth (eds.), The archi­tec­ture of inno­v­a­tive appren­tice­ship, Science&Business Media.
Amin G. (2014), Egypt Coun­try Report. Poli­cies and mech­a­nism for inte­gra­tion into work­force and job cre­ation, Arab Repub­lic of Egypt, Asso­ci­a­tion for the Devel­op­ment of Edu­ca­tion in Africa.
Aring M. (2014), Inno­va­tions in Qual­ity Appren­tice­ships for high-skilled man­u­fac­tur­ing jobs in the United States, ILO, http://www.ilo.org/skills/pubs/WCMS_244374/lang–en/index.htm [dostęp 24.01.2016].
Barabash A., Rauner F., eds. (2012), Work and edu­ca­tion in Amer­ica. The art of inte­gra­tion, Springer Science&Business Media B.V.
Becker G.S., Becker G.N. (2006), Ekono­mia życia, Wydawnictwo Helion, Gli­wice.
Buchanan J., Jakubauskas M., Schultz H. (2009), From Pre­serv­ing to Ren­o­vat­ing Aus­tralian Appren­tice­ships: Insights from recent inter­na­tional expe­ri­ences, Uni­ver­sity of Syd­ney, Syd­ney.
Deit­mer L., Burchert J., Han X. (2014), Work based learn­ing in China, w: L. Deit­mer, U. Hause­shikit, F. Rauner, H. Zel­loth (eds.), The archi­tec­ture of inno­v­a­tive appren­tice­ship, Springer Science&Business Media.
Deit­mer L., Hause­shikit U., Rauner F., Zel­loth H., eds. (2014) The archi­tec­ture of inno­v­a­tive appren­tice­ship, Springer Science&Business Media.
Glob­alny rynek pracy – glob­alne ksz­tałce­nie i szkole­nie zawodowe (2015)„ CEDEFOP.
Green skills and inno­va­tion for inclu­sive growth (2015), Pub­li­ca­tions Office of the Euro­pean Union, CEDEFOP, OECD, Lux­em­burg.
Grun­wald E., Becker B. (2014), Suc­cess­ful in reform­ing the TVET Sys­tem and Shap­ing the soci­ety. The exam­ple of Mubarak Kohl Ini­tia­tive, w: L. Deit­mer, U. Hause­shikit, F. Rauner, H. Zel­loth (eds.), The archi­tec­ture of inno­v­a­tive appren­tice­ship, Springer Science&Business Media.
Smith E., (2014) Occu­pa­tional iden­tity in Aus­tralia trainee­ships: an ini­tial explo­ration, w: L. Deit­mer, U. Hause­shikit, F. Rauner, H. Zel­loth (eds.), The archi­tec­ture of inno­v­a­tive appren­tice­ship, Springer Science&Business Media.

Dziedziny naukowe doty­czące artykułu: nauki społeczne
Dyscy­pliny naukowe doty­czące artykułu:
nauki o poli­tyce pub­licznej, poli­tyka społeczna


Social Pol­icy
Table of Con­tents No 9/2016

NOTE FROM THE EDITORUrszula Jeruszka
VOCATIONAL GUIDANCE IN THE CONTEXT OF THE NEEDS OF VOCATIONAL SCHOOL STUDENTSMag­dalena Piorunek
THE DEVELOPMENT OF A DUAL EDUCATION SYSTEM IN THE AREA OF VOCATIONAL SCHOOLS AND LABOUR MARKET IN POLANDKrzysztof Symela
THE MAIN BARRIERS OF IMPLEMENTATION OF DUAL VOCATIONAL EDUCATION SYSTEM IN POLANDMieczysław Kabaj
VOCATIONAL EDUCATION IN ENETRPRISESREALITY OR ILLUSIONSUrszula Jeruszka
POSTGRADUATE STUDIES AS A PATH TO EMPLOYMENT Ryszard Ger­lach
EMPLOYEESSOCIAL COMPETENCESEDUCATIONAL CONTEXTSte­fan M. Kwiatkowski
VOCATIONAL EDUCATIONCHALLENGES AND DEVELOPMENT TRENDS IN THE WORLDAndrzej  Stęp­nikowski 

DIARY OF SOCIAL POLICY

Urszula Jeruszka (Pro­fes­sor, Insti­tute of Labour and Social Stud­ies)
NOTE FROM THE EDITOR   (p. 1–2)

Mag­dalena Piorunek (Pro­fes­sor, Adam Mick­iewicz Uni­ver­sity in Poz­nań)
VOCATIONAL GUIDANCE IN THE CONTEXT OF THE NEEDS OF VOCATIONAL SCHOOL STUDENTS (p. 3–9)
The paper Voca­tional Guid­ance in the Con­text of the Needs of Voca­tional School Stu­dents poses a ques­tion about to what extent the voca­tional guid­ance ded­i­cated to the voca­tional school stu­dents who selected pos­si­bly the short­est route to the labour mar­ket (though, not deprived of oppor­tu­ni­ties to con­tinue their edu­ca­tion) should be specif­i­cally tai­lored to their needs, and to what extent it should be placed in the con­text of uni­ver­sal activ­i­ties aimed at sup­port­ing the young peo­ple with devel­op­ing their voca­tional careers. Before the sys­tem trans­for­ma­tion in Poland in 1989, the voca­tional edu­ca­tion used to be a weak link of the Poland’s edu­ca­tion sys­tem, and there­after it used drift, los­ing to the grow­ing edu­ca­tional aspi­ra­tions and the boom of the sec­ondary edu­ca­tion that opened the door to increas­ingly pop­u­lar schools of higher edu­ca­tion. Any efforts made to pro­vide sus­tain­able devel­op­ment of the voca­tional edu­ca­tion need to be cou­pled with pro­fes­sional career guid­ance pro­vided to the cur­rent and future voca­tional school stu­dents. How­ever, as regards their assump­tions, these career guid­ance activ­i­ties do not seem to basi­cally dif­fer from the gen­eral activ­i­ties pro­vided under holis­tic guid­ance schemes (that are being adjusted to the chang­ing par­a­digms of the schemes), which does not mean that a search for meth­ods suited to this group of young peo­ple should be discontinued.

Key­words: voca­tional careers, voca­tional guid­ance, voca­tional edu­ca­tion sys­tem, career coach­ing

Krzysztof Symela (Junior Pro­fes­sor, Insti­tute for Sus­tain­able Tech­nolo­gies – National Research Insti­tute in Radom, Poland)
THE DEVELOPMENT OF A DUAL EDUCATION SYSTEM IN THE AREA OF VOCATIONAL SCHOOLS AND LABOUR MARKET IN POLAND (p. 10–14)
The Renais­sance of a dual edu­ca­tion, mainly due to the employ­ment prob­lems of young peo­ple, has become a global trend and a key objec­tive of voca­tional edu­ca­tion and train­ing pol­icy in the EU. The arti­cle presents the analy­sis of the legal and orga­ni­za­tional con­di­tions of the imple­men­ta­tion of a dual edu­ca­tion in Poland, con­sid­er­ing the Euro­pean con­text, which encour­ages to a closer coop­er­a­tion between voca­tional edu­ca­tion and employ­ers. This is to lead to the sit­u­a­tion in which the expe­ri­ence to be gained in the learn­ing process is per­ma­nently linked to the real work envi­ron­ment. New orga­ni­za­tional chal­lenges will par­tic­u­larly appear in the model of a dual edu­ca­tion which is financed from the edu­ca­tional sub­ven­tion, mainly due to the lack of good prac­tices to be dis­sem­i­nated thor­oughly in the sys­tem of voca­tional edu­ca­tion. Big chances for the devel­op­ment of a dual edu­ca­tion sys­tem should be seen in the imple­men­ta­tion of the projects in coop­er­a­tion voca­tional schools and employ­ers from spe­cial eco­nomic zones under the Oper­a­tional Pro­gramme Knowl­edge Edu­ca­tion Devel­op­ment (PO WER).

Key­words: dual edu­ca­tion sys­tem, prac­ti­cal voca­tional train­ing, voca­tional edu­ca­tion, spe­cial eco­nomic zones, labour market

Mieczysław Kabaj (Pro­fes­sor, Insti­tute of Labour and Social Stud­ies)
THE MAIN BARRIERS OF IMPLEMENTATION OF DUAL VOCATIONAL EDUCATION SYSTEM IN POLAND (p. 15–23)
The paper deals with evo­lu­tion of appli­ca­tion of dual edu­ca­tion sys­tem of edu­ca­tion in Poland dur­ing last decade. The scale of appli­ca­tion this sys­tem declined dur­ing last decade. The author tries to explain what are the fac­tors expan­si­ble for this decline. The paper deals with three bar­ri­ers of appli­ca­tion of dual sys­tem in Poland: lack of moti­va­tion, lack of co-operation schools with employ­ers and insti­tu­tional factors.

Key­words: dual edu­ca­tion sys­tem, voca­tional edu­ca­tion, youth unem­ploy­ment, bar­ri­ers

Urszula Jeruszka (prof., Insti­tute of Labour and Social Stud­ies)
VOCATIONAL EDUCATION IN ENETRPRISESREALITY OR ILLUSIONS (s. 23–28)
The arti­cle focuses on the edu­ca­tion pupils in enter­prises as a source of devel­op­ment of the nec­es­sary com­pe­tence in the mar­ket. The atten­tion focused on school edu­ca­tion (for­mal), which is the basis of human cap­i­tal employ­ees. Dif­fi­culty express­ing the them­selves in the dis­sem­i­na­tion of dual edu­ca­tion in Poland are mainly due to the lack of appro­pri­ate legal solu­tions, the lack of appro­pri­ate moti­va­tors for employ­ers and for small finan­cial resources to con­duct voca­tional train­ing in enter­prises. The ben­e­fits of voca­tional train­ing in enter­prises is not only the illu­sions are real­i­ties that require still closer ties sphere of work (enter­prises) and the sphere of edu­ca­tion (voca­tional schools).

Key­words: work, appren­tice­ship at the employer’s, dual train­ing, ini­tial voca­tional train­ing, employ­ment

Ryszard Ger­lach (Pro­fes­sor, Kaz­imierz Wielki Uni­ver­sity)
POSTGRADUATE STUDIES AS A PATH TO EMPLOYMENT (p. 28–32)
The excep­tion­ally dynamic, quan­ti­ta­tive devel­op­ment of ter­tiary edu­ca­tion has become a fact, and the neces­sity to take the needs of labour mar­ket into account in the process of aca­d­e­mic edu­ca­tion seems inevitable. Prepar­ing stu­dents for employ­ment is an impor­tant task of aca­d­e­mic edu­ca­tion, as the demand for the qual­i­fi­ca­tions obtained via ter­tiary edu­ca­tion is still increas­ing. Employ­ers seek employ­ees who have some par­tic­u­lar com­pe­tences and whose qual­i­fi­ca­tions are adjusted to the kind of enter­prise. In addi­tion, soft skills also affect whether the per­son becomes employed or not. Unfor­tu­nately, aca­d­e­mic edu­ca­tion does not take the needs of labour mar­ket into account fully enough. Coop­er­a­tion of uni­ver­si­ties and eco­nom­ics, which begins at the stage of one’s edu­ca­tion, is one of the ways of improv­ing the afore­men­tioned situation.

Key­words: ter­tiary stud­ies, aca­d­e­mic edu­ca­tion, labour mar­ket, knowledge-based eco­nom­ics, employment

Ste­fan M. Kwiatkowski (Pro­fes­sor, The Maria Grze­gorzewska Acad­emy of Spe­cial Edu­ca­tion in War­saw)
EMPLOYEESSOCIAL COMPETENCESEDUCATIONAL CONTEXT (p. 33–36)
The arti­cle presents the char­ac­ter­is­tics of social com­pe­tences as one of the com­po­nents of the employ­ees’ com­pe­tences. It dis­tin­guishes the basic ele­ments of social com­pe­tences and indi­cates their place in the Pol­ish Qual­i­fi­ca­tion Frame­work. It also points to the pos­si­bil­ity of shap­ing the employ­ees’ social com­pe­tences in the course of their pro­fes­sional work.

Key­words: edu­ca­tion, social com­pe­tences, shap­ing of the social com­pe­tences

Andrzej Stęp­nikowski (Pol­ish Craft Asso­ci­a­tion)
VOCATIONAL EDUCATIONCHALLENGES AND DEVELOPMENT TRENDS IN THE WORLD (p. 36–40)
In the era of glob­al­i­sa­tion, there is a need of trans­parency of work­ers qual­i­fi­ca­tions. EC is look­ing at the qual­i­fi­ca­tion frame­works in third coun­tries like Aus­tralia and at new apprenticeship-oriented VET sys­tems (China). Such solu­tions were imple­mented on the basis of “Ger­man dual sys­tem”. It seems, that not always imple­ment­ing coun­tries use all needed stan­dards which leads to low qual­ity appren­tice­ships and – in the wider hori­zon – devel­op­ment of apprenticeship’s bad image (with­out proper stan­dards sys­tem will not be able to help com­bat­ing youth unem­ploy­ment). Dur­ing my research I’ve made com­par­i­son among third coun­tries with newly mod­ern­ized VET sys­tem. Effects have showed, that coun­tries appren­tice­ship sys­tem develop accord­ing to their cul­tural habits (Egypt). Com­mon chal­lenge for Europe is weak per­cep­tion of VET and insuf­fi­cient career guid­ance. Below men­tioned con­clu­sions should help in dis­cus­sion on fur­ther devel­op­ment of appren­tice­ship in Poland.

Key­words: appren­tice­ship, edu­ca­tion, glob­al­i­sa­tion, qualifications

Prze­jdź do Spisu Treści

« powrót