O zakładzie

His­to­ria Zakładu

W lutym 1975 roku w ramach Zakładu Warunków Bytu, została utwor­zona Pra­cow­nia Prob­lemów Rodziny, pod kierunk­iem D. Graniewskiej. Przy­czyniło się to do roz­woju i koor­dy­nacji badań nad rodz­iną w IPiSS. Pod­jęte bada­nia doty­czyły akty­wności zawodowej kobiet i potrzeb soc­jal­nych rodzin pra­cown­iczych oraz awansu kierown­iczego kobiet, (D. Graniewska), warunków życia rodzin młodych (B. Balcerzak-Paradowska), świad­czeń na rzecz rodziny (D. Graniewska).

Insty­tucje opiekuńcze żłobków i przed­szkoli oraz rozwiąza­nia w formie urlopów macierzyńs­kich i wychowaw­czych, zasiłków rodzin­nych to przed­miot odręb­nych zain­tere­sowań i badań, zapoc­zątkowany w lat­ach 60.i 70. XX wieku przez D. Graniewską.

Ważny nurt badaw­czy Zakładu stanowią społeczno-ekonomiczne i rodzinne uwarunk­owa­nia awansu zawodowego kobiet, pod­jęte w lat­ach 70. przez Prof. D. Graniewską. Wyróż­ni­ało je wtenczas nowa­torskie pode­jś­cie, pole­ga­jące na pow­iąza­niu awansu z fazami roz­woju rodziny.

Pod­jęto bada­nia nad rodz­iną pra­cown­iczą liczeb­nie dużą, for­mułu­jąc kry­terium soc­jalne wyo­dręb­nienia rodziny wielodziet­nej (troje dzieci i więcej) i związków sytu­acji eko­nom­icznej rodziny z wielodzietnością.

W 1984 roku zainicjowano prekur­sorskie w skali kraju bada­nia warunków życia rodzin niepełnych z powodu roz­wodu (D. Graniewska), śmierci współ­małżonka (K. Krupa) oraz urodzeń poza­małżeńs­kich (B.Balcerzak-Paradowska). Pokłosiem sze­roko zakro­jonych badań empirycznych nad rodz­iną niepełną była pub­likacja Samotne matki, samotni ojcowie, pod red. D. Graniewskiej (1986). Pod­jęto w niej mało rozpoz­nany wów­czas wątek sytu­acji ojców samot­nie wychowu­ją­cych dzieci oraz  roli ojca i jego znaczenia dla funkcjonowa­nia rodziny. Prob­lematykę związaną z wychowaniem dzieci urod­zonych ze związków poza­małżeńs­kich uzu­peł­ni­ały bada­nia sytu­acji dzieci poza rodz­iną nat­u­ralną w domach małych dzieci (B. Konwerska).

Kole­jny obszar eksplo­racji badaw­czej stanow­iła –pop­u­larna w doku­men­tach UE i w bada­ni­ach w XXI wieku — kwes­tia godzenia obow­iązków zawodowych i rodzin­nych przez pracu­jące kobiety.

W 1985 roku Samodzielna Pra­cow­nia Prob­lemów Rodziny została przek­sz­tał­cona w Zakład Demografii i Prob­lemów Rodziny. Kon­tyn­uowano pod­jęte wcześniej wątki badaw­cze, wzbo­ga­ca­jąc je o kole­jne ele­menty. Dorobek Zakładu kon­cen­trował się przede wszys­tkim na real­iza­cji eko­nom­icznej funkcji rodziny  oraz  opiekuńczo-zabezpieczającej w różnych typach i kat­e­go­ri­ach rodzin. Jed­nym z istot­nych obszarów badaw­czych były uwarunk­owa­nia i efekty real­iza­cji funkcji wychowaw­czej wobec dzieci w takich kat­e­go­ri­ach rodzin jak: rodz­ina pra­cown­icza, z osobą bezro­botną, z osobą niepełnosprawną, oraz w takich typach rodzin jak: rodz­ina niepełna czy wielodzietna.

Zainicjowane w początkach lat 90.XX wieku bada­nia Zakładu nad skutkami społecznymi bezrobo­cia dla funkcjonowa­nia rodzin, w tym rodzin niepełnych i wielodziet­nych, były jed­nymi z pier­wszych badań w tym zakre­sie w Polsce. W okre­sie trans­for­ma­cji eksplo­racji badaw­czej pod­dano kwestię ubóstwa w rodz­i­nach z dziećmi, kwestię dyskrymi­nacji na rynku pracy oraz w zatrud­nie­niu według płci i wieku oraz stanu zdrowia, prob­lem pracy zawodowej kobiet w kon­tekś­cie równoś­ciowym w sek­torze pry­wat­nym ver­sus sek­tor publiczny.

 Prace Zakładu stanow­iły wkład w ksz­tał­towanie się pro­rodzin­nej ori­en­tacji poli­tyki społecznej, wzbo­ga­ca­jącej rozwi­ja­jącą się współcześnie myśl teo­re­ty­czną tej dyscy­pliny naukowej. W niek­tórych przy­pad­kach prace wyprzedzały potrzeby prak­tyki, powodowały wzrost zain­tere­sowa­nia tymi zagad­nieni­ami, co znalazło swój wyraz w prak­ty­cznych rozwiąza­ni­ach (np. świad­czenia rodzinne — Ustawa z 2004 r.). Pra­com bowiem nad warunk­ami życia i funkcjonowaniem rodzin towarzyszyły anal­izy i bada­nia nad instru­men­tami i insty­tuc­jami poli­tyki rodzin­nej, mającej na celu wspieranie rodziny w wypeł­ni­a­niu jej zadań. Pro­fe­sor D. Graniewska zwró­ciła uwagę na główne funkcje zasiłków rodzin­nych jako pod­sta­wowych świad­czeń rodzin­nych, a mianowicie kom­pen­sacyjną i egal­i­taryzu­jącą, wyz­nacza­jąc kierunek dla dal­szych rozważań kon­cep­cyjnych w tym zakre­sie i wskazu­jąc na zasady ich ksz­tał­towa­nia w praktyce.

Zmi­any w struk­turze społeczno-zawodowej lud­ności, powodu­jące wzrost liczby emery­tów i ren­cistów oraz pro­cesy demograficzne związane ze starze­niem się lud­ności zain­spirowały pow­stanie opra­cowań na temat sytu­acji osób starszych i niepełnosprawnych oraz sys­temów zabez­pieczenia społecznego na wypadek starości i niepełnosprawności.